Узб Рус
JIGAR BILAN BOG‘LIQ
MUAMMOLAR MAVJUDLIGINI QANDAY ANIQLASH MUMKIN?
Tasavvur qiling-a, jigar har kuni 500 ga yaqin funksiyani bajaradi va hatto bittasining buzilishi butun organizmning ishiga ta’sir qilishi mumkin.
Ammo bu yuzlab murakkab biokimyoviy jarayonlar organizmda qanday kechayotganini biz sezmaymiz ham.
Jigar juda nozik organ bo‘lib, ichki va tashqi omillar ta’siriga duchor bo‘ladi. Shuning uchun, hol-ahvolingizga quloq tutushingiz va eng birinchi belgilarni o‘z vaqtida tanib olishingiz juda muhimdir.
Jigar disfunksiyasining sabablari — yomon ekologiya, noto‘g‘ri ovqatlanish, jismoniy faollikning past darajasi, ortiqcha vazn, spirtli ichimliklarni iste’mol qilish, viruslar, dori-darmonlar qabul qilish, genetik va immun buzilishlaridir.37
Jigarda nosozliklar borligini qanday tushunish mumkin?
O‘NG QOVURG‘A OSTI QISMDA OG‘RIQ YOKI OG‘IRLIK HISSI
Jigar, organ hajmining o‘zgarishiga sezgir bo‘lgan kapsula deb ataladigan qobiq bilan o‘ralgan.
Spirtli ichimliklar yoki ortiqcha yog‘larni iste’mol qilish natijasida kelib chiqqan jigarning yallig‘lanishi jigarning kengayishiga olib keladi. Bunga javoban jigar kapsulasi cho‘zilib, og‘riq, og‘irlik va noqulaylik tug‘diradi.38
VAZN ORTISHI
Jigar yog‘lar va uglevodlar almashinuvida ishtirok etadi.
Jismoniy faollikni yetarli emasligi va juda yuqori kaloriyali ovqatlar jigarni yog‘lar va uglevodlarni qayta ishlashga ulgurmasligiga olib keladi.39 Ortiqcha miqdori yog‘ shaklida jigarda (yog‘li gepatoz rivojlanadi) va teri osti yog‘ tolalarida, ayniqsa qorin va sonlarda to‘planadi. Ikkalasi ham tarozida qo‘shimcha kilogrammlarda aks etadi.
KO‘NGIL AYNISHI YOKI QAYT QILISH
Jigar toksinlar bilan kurasha olmasa, ularning qondagi miqdori ko‘tariladi.
Endogen toksinlarning (turli xil moddalar almashinuvi natijasida hosil bo‘lgan) va ekzogen toksinlarning (tashqaridan keladigan) ko‘pligi ko‘ngil aynish va qayt qilish kabi noxush alomatlarning rivojlanishiga olib keladi.40
KUCHLI CHARCHOQ
Past ish qobiliyati hamrohligidagi charchoq jigar kasalligi bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, jigar kasalligining eng keng tarqalgan va erta namoyon bo‘ladigan alomatidir.
Jigar hujayralarida ishlab chiqarilgan yallig‘lanish moddalari miyadagi nerv signallarining uzatilishiga ta’sir qilishi mumkin. Bu charchoqning kuchayishiga va kayfiyatning pasayishiga olib keladi.41
OG‘IZDAN YOMON HID KELISHI
Ovqat hazm qilish tizimining noto‘g‘ri ishlashini ko‘rsatishi mumkin.
Jigar hujayralari zaharli moddalarga bardosh bera olmaganida shirinroq “sichqon isi” paydo bo‘lishi mumkin.42
TERI VA KO‘ZLARNING SARG‘AYISHI
Ko‘zlar, teri va shilliq pardalarning normal rangining sariq rangga o‘zgarishi sariqlik deb ataladi.
Bu holat gemoglobinni buzilishi natijasida hosil bo‘lgan sariq pigment — ortiqcha bilirubinning qonga kirishi bilan izohlanadi.. Masalan, jigarda qizil qon tanachalari (eritrositlar) o‘lganida gemoglobin ajralib chiqishi mumkin.
Sariqlik jigar hujayralarining noto‘g‘ri ishlashini ko‘rsatishi va alkogolli jigar kasalligining alomati bo’lishi mumkin. Bundan tashqari, sariqlik virusli gepatit va dori-darmonlar keltirib chiqaradigan jigar shikastlanishi bilan paydo bo‘lishi mumkin.43
SIYDIK VA AXLAT RANGINING O‘ZGARISHI
Sariq pigment va safroning asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan bilirubin nafaqat qonda, balki siydik va axlatda ham mavjud Bilirubin safro bilan o‘n ikki barmoqli ichakka chiqariladi va ichak bakteriyalari ta’sirida rangi jigarrang rangga o‘zgaradi. Bu jigarrang pigment axlatga o‘ziga xos rang beradi. Siydikda bilirubinning boshqa metabolik mahsuloti mavjud bo‘lib, u siydikga och sariq rang beradi.44
Ba’zi jigar kasalliklari jigarning bilirubinni qayta ishlash qobiliyatiga xalaqit berishi mumkin, buning natijasida uning sezilarli miqdori siydik orqali chiqariladi, natijada uning rangi to‘q tusga kiradi. Boshqa tomondan, safroning yetarli darajada ta’minlanmaganligi axlatning rangsizlanishi bilan birga kuzatiladi.44
OYOQLARNING SHISHISHI
Ba’zida jigar kasalliklari o‘zlarini faqat keyingi bosqichlarda, masalan, sirroz paytida, oddiy jigar to‘qimasi biriktiruvchi to‘qima bilan almashganda nomayon qiladi. Oyoqlarning shishishi jigar tomirlarida bosimning oshishi (portal gipertenziya) va albumin oqsilining yetarli darajada shakllanmasligi natijasida yuzaga keladi.45 Albumin yetishmovchiligi bilan suyuqlik qon oqimida saqlanmaydi va to‘qimalarni to’ldiradi.
KO‘KARISHLARNI TEZ PAYDO BO’LISHI
Jigarning eng muhim vazifasi oqsillarni hosil qilishdir.
Surunkali spirtli ichimliklarni iste’mol qilish yoki viruslarga javoban, jigar o‘z ishini uddasidan chiqa olmaydi va qon ivishini tartibga soluvchi oqsillarni kamroq sintez qila boshlaydi. Natijada gemorragik sindrom rivojlanadi. Uning namoyon bo‘lishi sababsiz ko‘karishlar, milklarning qonashi va burundan qon ketishdir.46
TERINING QICHISHI
Terining qichishi allergik kasalliklar va jigar muammolarining alomatidir.
Qichishish teriga ortiqcha safro kislotalarining qichitadigan xususiyat beruvchi ta’siriga javoban paydo bo‘ladi.47 Ko‘pincha qichima va sariqlik yonma-yon ketadi yoki qichishish sariqlikdan oldin paydo bo‘ladi.
XAVF GURUHIGA QUYIDAGI OMILLAR BILAN BOG‘LIQ BO‘LGAN ODAMLAR KIRADI:48
  • semirib ketish va jismoniy harakatsizlik;
  • noto‘g‘ri ovqatlanish, yog‘li, qovurilgan ovqatlarni, shirinlikni ortiqcha iste’mol qilish;
  • spirtli ichimliklar, nikotin, kofeinni suiste’mol qilish;
  • surunkali stress;
  • genetik omillar;
  • yo‘ldosh kasalliklar (masalan, qandli diabet, gormonal buzulishlar, yurak-qon tomir kasalliklari);
  • infektsiya xavfini oshiradigan turmush tarzi va virusli jigar kasalliklari;
  • turli xil dorilar qabul qilish.
Agar siz xavf guruhida bo’lsangiz, sog’lig’ingizga ko’proq e’tibor bering.
Yuqoridagi simptomlarning birortasi o`zingizda bo`lsa, shifokorga tashrifingizni kechiktirmang. Yaxshisi, muntazam ravishda profilaktik tekshiruvlardan o’tib turing.
UZN2256945-2
    Источники информации:
  • 37. Pimpin, L Cortez-Pinto H, Negro F, Corbould E, Lazarus JV, Webber L, Sheron N, and the members of the EASL HEPAHEALTH Steering Committee. Burden of liver disease in Europe: Epidemiology and analysis of risk factors to identify prevention policies. Journal of Hepatology 2018; 69:718–735
  • 38. Liver Pain, https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/liver-pain
  • 39. Ливзан М.А., Лялюкова Е.А., Лаптева И.В. Алкогольная болезнь печени: современные аспекты диагностики и лечения. Медицинский совет. 2014;13
  • 40. Яковенко Э.П., Григорьев П.Я., Агафонова Н.А., и др. Рвота и тошнота: патогенез, этиология, диагностика, лечение. Фарматека 2005:1
  • 42. Неприятный запах изо рта (галитоз, халитоз). https://www.gastroscan.ru/patient/symptom/halitosis/
  • 43. Jaundice in Adults. https://www.merckmanuals.com/home/liver-and-gallbladder-disorders/manifestati ons-of-liver-disease/jaundice-in-adults
  • 44. Beckingham IJ, Ryder SD. ABC of diseases of liver, pancreas, and biliary system. Investigation of liver and biliary disease. BMJ. 2001;322(7277):33—36
  • 45. Portal Hypertension. https://emedicine.medscape.com/article/182098-overview
  • 46. Flores B, Trivedi HD, Robson SC, Bonder A. Hemostasis, bleeding and thrombosis in liver disease. J Transl Sci. 2017;3(3):10.15761/JTS.1000182
  • 47. Винницкая Е.В., Сандлер Ю.Г., Кейян В.А., и др. Кожный зуд при хронических холестатических заболеваниях печени. Альманах клинической медицины. 2017; 45(5):366—76
  • 48. Liver problems – Symptoms and causes – Mayo Clinic access 11. UUZN2257906
Информация представлена в целях повышения осведомленности о состоянии здоровья и не заменяет консультацию врача.